Sikorski z Hyżnego. Generał, którego ślady prowadzą do Rzeszowa

Zanim Władysław Sikorski stał się jednym z najważniejszych nazwisk polskiej historii XX wieku, jego droga zaczęła się w niewielkim Hyżnem i prowadziła przez Rzeszów. W rodzinnych opowieściach i miejscowej pamięci zostało więcej niż tylko biografia wielkiego polityka – zostały konkretne miejsca, szkoła, kościół, dawny dworek i droga, którą dojeżdżał na naukę. To właśnie z tych śladów składa się mniej znana, a bardzo rzeszowska część historii generała.

• Hyżne, w którym zaczęła się droga przyszłego premiera
• Z Hyżnego do Rzeszowa prowadziła droga, którą zapamiętano
• Pamięć o generale trwa w Hyżnem do dziś

Hyżne, w którym zaczęła się droga przyszłego premiera

20 maja 1881 roku w Tuszowie Narodowym przyszedł na świat Władysław Sikorski, późniejszy generał, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier rządu RP na emigracji. Choć miejsce urodzenia leży koło Mielca, to właśnie Hyżne i okolice dzisiejszego powiatu rzeszowskiego były dla niego przestrzenią dzieciństwa. Tam splatały się losy jego rodziny, tam też kształtowało się pierwsze zaplecze edukacyjne przyszłego dowódcy.

Rodzice Sikorskiego poznali się w Hyżnem. Emilia Hawrowska i Tomasz Sikorski wzięli ślub 19 maja 1874 roku w miejscowym kościele, a potem zamieszkali w organistówce. Tomasz pracował jako organista i nauczyciel, więc szkolna codzienność była w tym domu czymś naturalnym. Po jego śmierci Władysław wrócił z matką do Hyżnego i właśnie tam spędził lata dziecięce.

W latach 1887–1893 chodził do miejscowej szkoły, tej samej, w której wcześniej uczył jego ojciec. Dla mieszkańców regionu to ważny szczegół: biografia Sikorskiego nie zaczyna się wyłącznie w podręcznikach historii, ale w zwykłej szkolnej ławie, w niewielkiej miejscowości, którą później wielokrotnie wspominał z wyraźnym sentymentem.

Z Hyżnego do Rzeszowa prowadziła droga, którą zapamiętano

Później przyszła nauka w gimnazjum w Rzeszowie. Młody Sikorski dojeżdżał tam furką z Hyżnego, a trasa ta z czasem otrzymała jego imię. To jeden z tych lokalnych tropów, które dobrze pokazują, jak mocno historia wielkich nazwisk zakorzenia się w codzienności zwykłych miejsc i dróg.

W rozwoju młodego Sikorskiego ważną rolę odegrał właściciel dóbr w Hyżnem, Załężu i Pobitnem, Władysław Jędrzejowicz. To dzięki jego wsparciu mógł rozpocząć naukę w rzeszowskim gimnazjum. Gdy pomoc finansowa została wycofana, opiekę nad przyszłym generałem przejął Juliusz Zubczewski, dyrektor Seminarium Nauczycielskiego, a zarazem późniejszy teść Sikorskiego. Dzięki temu młody człowiek mógł dokończyć edukację i studiować we Lwowie, gdzie włączył się także w działalność niepodległościową.

Zachował przy tym pamięć o rodzinnych stronach. Podczas spotkania z emigrantami z Hyżnego i okolic w Chicago w kwietniu 1941 roku wpisał słowa, które do dziś brzmią bardzo osobiście:

„Pozdrowienia dla Polaków i Polek z pięknych i drogich mojemu sercu okolic Hyżnego, Grzegorzówki i Dylągówki”.

To nie był jedynie kurtuazyjny gest. W tym jednym zdaniu widać, że dla Sikorskiego Hyżne nie było przypisem do życiorysu, ale miejscem, do którego wracał pamięcią.

Pamięć o generale trwa w Hyżnem do dziś

W Hyżnem pamięć o generale była pielęgnowana konsekwentnie. Już w 1972 roku jego imię otrzymała nowa szkoła podstawowa, wzniesiona przy wsparciu emigrantów z Ameryki. Później, w 2001 roku, przy miejscowym dworku odsłonięto tablicę pamiątkową. Sam dworek odbudowano dzięki staraniom Stowarzyszenia Pamięci Gen. Władysława Sikorskiego w Rzeszowie oraz fundacji z Chicago noszącej jego imię.

W 2022 roku doszło jeszcze kolejne upamiętnienie – skwer nazwano imieniem Sikorskiego, a obok stanął pomnik przypominający jednego z najbardziej rozpoznawalnych Polaków XX wieku. W Hyżnem jego historia nie zamknęła się w muzealnym gablocie. Została wpisana w przestrzeń miejscowości, w codzienny krajobraz i w pamięć kolejnych pokoleń.

na podstawie: Powiat Rzeszowski.