Zespół pałacowo-folwarczny w Łące. Zabytkowe budynki dostały nowe role

Dawna rezydencja i folwark w Łące nie są wyłącznie pamiątką po minionych epokach. W części zabudowań działają dziś placówki opiekuńcze, centrum kultury i restauracja. Obok nich zachowały się pałac, park oraz budynki gospodarcze wznoszone na przestrzeni kilku stuleci. Początek tej historii sięga czasów, gdy stał tu dwór Kostków.

Najstarsze ślady dawnego założenia znajdują się pod pałacem. To dwukondygnacyjne piwnice, pozostałość dworu Kostków z XVI wieku. Obecny budynek powstał prawdopodobnie pod koniec XVII lub na początku XVIII stulecia. Gminny Program Opieki nad Zabytkami gminy Trzebownisko wiąże jego projekt z Tylmanem z Gameren, architektem pracującym dla Lubomirskich.

Tylman pozostawił swoje prace także w Rzeszowie. Jerzy Sebastian Lubomirski sprowadził go do miasta, gdzie architekt uczestniczył w modernizacji zamku i rozbudowie zespołu pijarskiego. W Łące rezydencję otaczał ogród włoski urządzony przez Sanguszków, którzy przejęli majątek dzięki koligacjom rodzinnym.

• Piwnice pamiętają dwór, a park zawdzięcza kształt Morskim
• Pałac zmienił funkcję i stał się miejscem opieki
• Spichlerz i rządcówka znów służą innym celom

Piwnice pamiętają dwór, a park zawdzięcza kształt Morskim

W XVIII wieku dobra należały do Morskich. Aleksander Morski i jego syn Ignacy przekształcili wcześniejszy ogród w park krajobrazowy. Rozbudowywano też gospodarcze zaplecze majątku. Z tego okresu pochodzi zapewne murowany, podpiwniczony spichlerz, a także XVIII-wieczna brama wjazdowa. Rządcówkę odnotowano już przed 1818 rokiem jako mieszkanie osoby zarządzającej folwarkiem.

W 1835 roku majątek kupił Alfred Potocki, ordynat łańcucki. Pałac przeznaczono wtedy na fabrykę sukna, która po pewnym czasie zakończyła działalność. Około 1850 roku budynek częściowo przebudowano, obniżając jeden z ryzalitów o kondygnację.

Codziennie nowe informacje z Rzeszowa publikujemy na faktyrzeszow.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na faktyrzeszow.pl/wydarzenie.

Pałac zmienił funkcję i stał się miejscem opieki

W 1854 roku Zofia z Potockich Dietrichstein urządziła w rezydencji zakład dla osieroconych dziewcząt. Początkowo placówkę prowadzili świeccy wychowawcy. W 1860 roku przyjechały do Łąki pierwsze siostry ze Zgromadzenia Sióstr Opatrzności Bożej, które przejęły opiekę nad zakładem.

Opiekuńcza rola pałacu trwa do dziś. Od 1954 roku placówka służy dzieciom z niepełnosprawnością intelektualną. Obecnie działa tam Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci, prowadzony przez zgromadzenie. Mieszkają w nim dziewczęta oraz dorosłe kobiety z niepełnosprawnością intelektualną.

Około 200 metrów na zachód od pałacu stoją dawne stajnie dworskie. Budynek z pierwszej połowy XIX wieku był wielokrotnie przebudowywany, a po remoncie na przełomie XX i XXI wieku przystosowano go do działalności opiekuńczo-wychowawczej. Działają tam dwie odrębne placówki: „Dom Opatrzności” dla dzieci i młodzieży oraz Dom dla dzieci i młodzieży „Nadzieja”. Każda dysponuje 14 miejscami. Obie powstały w 2019 roku w miejsce wcześniejszej Katolickiej Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej i są prowadzone przez siostry ze zgromadzenia.

Spichlerz i rządcówka znów służą innym celom

Po remoncie i rozbudowie przeprowadzonych w latach 2019–2020 spichlerz stał się siedzibą Gminnego Centrum Kultury w Trzebownisku. Inny rozdział ma za sobą rządcówka. Po II wojnie światowej mieściły się w niej między innymi szkoła rolnicza, spółdzielnia produkcyjna i mieszkania komunalne. Jej renowację i rozbudowę rozpoczęto w 2024 roku, a prace zakończono rok później. Odnowiono również zabytkowy piec oraz sąsiednią bramę. W rządcówce działa teraz restauracja.

W obrębie zespołu zachowały się także park i relikty wcześniejszego założenia obronnego. Pałac, stajnie, spichlerz i rządcówka pokazują, że historia Łąki nie ogranicza się do jednej rezydencji. Dawne budynki mają dziś różne funkcje, a część z nich nadal służy opiece i działalności kulturalnej.

na podstawie: Powiat Rzeszów.