Patronka Rzeszowa znów zgromadziła wiernych. Historia kultu sięga XV wieku

W Ogrodach Bernardyńskich spotkali się wierni, duchowni i przedstawiciele władz samorządowych. Modlitwa młodzieży, Eucharystia i akt zawierzenia złożyły się na tegoroczne uroczystości ku czci Matki Bożej Rzeszowskiej. Za obchodami Patronki Rzeszowa stoi historia, której początki są starsze niż tradycyjna data objawienia. Jej ślady prowadzą do drewnianej figury, bernardyńskiego sanktuarium i dawnych opowieści o uzdrowieniach.

• W Ogrodach Bernardyńskich odbyła się centralna suma odpustowa
• Opowieść o figurze zaczyna się przy gruszy
• Dawne świadectwa łask i burzliwe dzieje sanktuarium
• Patronka miasta ma oficjalny status od 1999 roku

W Ogrodach Bernardyńskich odbyła się centralna suma odpustowa

Centralne uroczystości zorganizowano w Ogrodach Bernardyńskich. Eucharystii przewodniczył bp Krzysztof Chudzio, koadiutor diecezji rzeszowskiej. W liturgii uczestniczyli także bp Jan Wątroba, bp Kazimierz Górny oraz kapłani diecezjalni i zakonni. Powiat Rzeszowski reprezentował starosta rzeszowski dr Krzysztof Jarosz.

W homilii bp Chudzio mówił o znaczeniu wiary, rodziny i odpowiedzialności za przekazywanie jej kolejnym pokoleniom. Nawiązał również do przemian zachodzących w Rzeszowie. Wskazywał na rozwój gospodarczy miasta i pytał, czy towarzyszy mu także rozwój duchowy.

Na zakończenie Mszy św. bp Jan Wątroba odczytał Akt zawierzenia Rzeszowa i diecezji rzeszowskiej Matce Bożej Pani Rzeszowa. Tegorocznym obchodom towarzyszyło hasło „Maryja – nadzieja nasza”.

Uroczystości rozpoczęły się dzień wcześniej od spotkania młodzieży z różnych duszpasterstw, wspólnot i stowarzyszeń katolickich. Wydarzenie „W ogrodzie Królowej” obejmowało Eucharystię, modlitwę uwielbienia, Apel i błogosławieństwo udzielone przez bp. Jana Wątrobę. Mszy przewodniczył ks. Dominik Leniart, Diecezjalny Moderator Liturgicznej Służby Ołtarza, a homilię wygłosił ks. Mateusz Łachamanek, Diecezjalny Duszpasterz Młodzieży.

W diecezji rzeszowskiej wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Rzeszowskiej przypada 12 września. W parafiach Rzeszowa ten dzień ma rangę uroczystości liturgicznej, dlatego dla mieszkańców jest to stały termin obchodów, a nie jednorazowe wydarzenie.

Opowieść o figurze zaczyna się przy gruszy

Najbardziej znany przekaz dotyczący kultu Matki Bożej Rzeszowskiej odnosi się do 1513 roku. Według tradycji mieszkaniec Rzeszowa podczas spaceru po sadzie zobaczył światłość otaczającą gruszę. Na drzewie miała znajdować się drewniana figura Maryi z Dzieciątkiem.

W opowieści pojawia się nazwisko Jakuba Ado, jednak jego brzmienie nie jest pewne. Historyk Jan Pęckowski zwracał uwagę, że w dawnych dokumentach miejskich nie odnotowano takiej osoby. Znany był natomiast mieszczanin Jakub Dado. Możliwe więc, że nazwisko zostało z czasem zmienione w przekazach.

Sama figura jest starsza od tradycyjnej daty objawienia. Badacze historii sztuki datują ją na trzecią ćwierć XV wieku i wiążą z krakowskim warsztatem anonimowego Mistrza Tryptyku Świętej Trójcy z katedry na Wawelu. Wcześniejsza literatura przypisywała to dzieło Wawrzyńcowi z Magdeburga, jednak autorstwo tryptyku nadal pozostaje przedmiotem dyskusji.

Także miejsce kultu ma starszą metrykę. Dokument z 1475 roku wspomina drewniany kościółek istniejący w tej lokalizacji. Rok 1513 należy zatem rozumieć jako tradycyjną datę objawienia, a nie moment powstania figury czy pierwszej świątyni.

Motyw gruszy utrwalił się w kolejnych opisach. W 1765 roku we Lwowie wydano dzieło przypisywane bernardynowi o. Zenobiuszowi Błędowskiemu, zatytułowane „Słodki owoc Drzewa Gruszkowego…”. Publikacja liczyła 48 kart i zawierała miedzioryt przedstawiający objawienie. Tytuł odwoływał się do wizerunku Matki Bożej „na Gruszce zjawionego”, czczonego w kościele rzeszowskich Bernardynów.

Dawne świadectwa łask i burzliwe dzieje sanktuarium

W kronikach związanych z sanktuarium zapisano liczne historie uznawane za świadectwa cudownego wstawiennictwa. Najstarsze przekazy odnoszą się do pierwszych lat XVI wieku. Wśród nich znalazła się opowieść o Widzie z Czudca, który miał odzyskać wzrok, oraz o Zuzannie Zajowskiej, której przypisywano powrót do zdrowia.

Kolejne zapisy dotyczyły między innymi żołnierza Kazimierza Ignackiego, Jadwigi Maysowej z Sędziszowa oraz kupca Adama Hermesa. Według dawnych kronik Ignacki miał wrócić do zdrowia po ciężkim wypadku, Maysowa przeżyć niebezpieczny poród i późniejszą chorobę, a Hermes odzyskać trzy konie, które padły mu w drodze do Jarosławia.

Szczególnie dużo takich przekazów wiązano z koronacją figury w 1763 roku. Kaznodzieja Franciszek Borowski wymieniał wtedy między innymi osoby, które miały odzyskać wzrok, zdrowie lub sprawność. Według przywoływanych przez niego danych 12 osób miało odzyskać wzrok, 35 powrócić do zdrowia, a ponad 30 zostać uleczonych z paraliżu i trądu. W ówczesnym przekazie 14 osobom przypisywano także odzyskanie życia.

Murowany kościół powstał z fundacji Mikołaja Spytka Ligęzy, właściciela Rzeszowa. Przygotowania rozpoczęto na początku XVII wieku, a zasadnicze prace budowlane trwały w latach 1624–1629. Świątynia była jednocześnie elementem systemu obronnego miasta. 25 marca 1629 roku kościół wraz z klasztorem przekazano bernardynom, którzy do dziś opiekują się sanktuarium.

Figurę uroczyście koronowano 8 września 1763 roku. Ceremonii przewodniczył Wacław Hieronim Sierakowski, arcybiskup lwowski. Według przekazów w uroczystościach uczestniczyły dziesiątki tysięcy pielgrzymów i około 180 kapłanów.

Korony oraz wota skradziono w 1865 roku. Jeszcze tego samego roku na figurę nałożono nowe korony. Do kolejnej kradzieży doszło w 1868 roku, a następna koronacja odbyła się w 1898 roku.

Patronka miasta ma oficjalny status od 1999 roku

Rada Miasta Rzeszowa przyjęła uchwałę ustanawiającą Matkę Bożą Rzeszowską Patronką Rzeszowa 16 czerwca 1998 roku. Decyzja wymagała zatwierdzenia przez władze kościelne. Dokument Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów wydano 19 kwietnia 1999 roku, a jego uroczyste ogłoszenie nastąpiło 15 sierpnia tego samego roku.

W 2008 roku kościół oo. Bernardynów otrzymał tytuł bazyliki mniejszej. Dekret wydano 28 maja, natomiast ogłoszono go podczas uroczystości 12 września. Pięć lat później obchodzono 500. rocznicę tradycyjnej daty objawienia. Wtedy figurę Matki Bożej Rzeszowskiej i Dzieciątka ponownie ukoronowano złotymi koronami pobłogosławionymi wcześniej w Rzymie przez papieża Franciszka.

Odpust w Ogrodach Bernardyńskich od lat przyciąga mieszkańców Rzeszowa, wiernych z okolicznych miejscowości i pielgrzymów z regionu. W poprzednich latach centralnym Mszom przewodniczyli między innymi bp Józef Wróbel, abp Kryspin Dubiel i bp Jan Wątroba. Bp Krzysztof Chudzio prowadził rzeszowskie uroczystości także w 2020 roku, jeszcze jako biskup pomocniczy archidiecezji przemyskiej.

na podstawie: Powiat Rzeszowski.