Dawny dwór obronny w Zgłobniu został spichlerzem, a dziś przechowuje zabytki

Dwa dawne dwory w Zgłobniu mają dziś zupełnie różne zadania. Starszy, niegdyś obronny, po okresie użytkowania jako spichlerz stał się miejscem przechowywania zabytków archeologicznych. W drugim działa Warsztat Terapii Zajęciowej, jedyny w powiecie rzeszowskim. Nazwa zespołu dworsko-parkowego może jednak zaskoczyć osoby, które próbują ustalić, który budynek jest starszy.

• Renesansowy dwór stracił piętro i zmienił się w spichlerz
• Po drugiej stronie drogi stanął klasycystyczny dwór
• Dawny spichlerz przechowuje zbiory z badań archeologicznych

Renesansowy dwór stracił piętro i zmienił się w spichlerz

Zgłobień pojawia się w źródłach z początku XV wieku. Dokument z 1536 roku potwierdza, że znajdowały się tam dwa dwory z folwarkami. Zachowany budynek obronny Narodowy Instytut Dziedzictwa datuje na drugą połowę XVI wieku, najpewniej na około 1570 rok. Niektóre jego elementy mogą być starsze.

Siedziba łączyła tradycje średniowiecznej kamienicy wieżowej z renesansową formą. Prawdopodobnie miała trzy kondygnacje, a wizytacja biskupia z końca XVI wieku potwierdza istnienie w niej kaplicy. Kamienne piwnice kontrastowały z ceglanymi sklepieniami i wyższymi partiami budynku. Do dziś zachowały się między innymi XVI-wieczne portale i obramienia otworów. Narodowy Instytut Dziedzictwa zalicza dwór do nielicznych przykładów tego rodzaju renesansowej architektury obronnej.

Budynek prawdopodobnie już w drugiej połowie XVII wieku przestał pełnić funkcję głównej siedziby właścicieli. Pod koniec XVIII lub na początku XIX wieku rozebrano najwyższą kondygnację, a od północy dobudowano parterową część. Dawną rezydencję przystosowano do przechowywania zboża. Przebudowę wiąże się z Józefem Straszewskim, który kupił miejscowe dobra w 1823 roku.

Codziennie nowe informacje z Rzeszowa publikujemy na faktyrzeszow.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na faktyrzeszow.pl/wydarzenie.

Po drugiej stronie drogi stanął klasycystyczny dwór

Straszewski zainicjował także budowę nowej siedziby. W pierwszej połowie XIX wieku po przeciwnej stronie drogi powstał klasycystyczny dwór z dziedzińcem, podjazdem i parkiem. W pobliżu zachował się również czworak z połowy XIX wieku.

Dawna rezydencja została nieznacznie rozbudowana na początku XX wieku. Po wojnie, gdy majątek upaństwowiono, w budynku działała szkoła podstawowa. Po wybudowaniu nowej szkoły, w połowie lat 60., dwór przestał być użytkowany. Od 1996 roku mieści się w nim Warsztat Terapii Zajęciowej. W 2024 roku odnowiono między innymi elewację, stolarkę okienną i drzwiową, schody oraz portyk, a także wykonano izolację ścian. Inwestycja kosztowała około miliona złotych.

Nazewnictwo może być mylące: „Stary Dwór – zespół dworsko-parkowy im. Tadeusza Nalepy” to nazwa terenu z XIX-wieczną rezydencją. W historycznych opisach właśnie ją nazywano nowym dworem, w odróżnieniu od starszej siedziby przekształconej w spichlerz.

Dawny spichlerz przechowuje zbiory z badań archeologicznych

Po wojnie starszy dwór nadal służył jako magazyn zboża. W 1983 roku Muzeum Okręgowe w Rzeszowie przejęło budynek wraz z działką z myślą o utworzeniu składnicy zabytków. Obiekt był w złym stanie, a jego ratowanie wymagało wieloletnich prac. Dużą skalę remonty i rewitalizacja osiągnęły w 2010 roku; odnowienie dworu trwało ponad dekadę.

W 2021 roku budynek otwarto jako Regionalną Składnicę Zabytków Archeologicznych Muzeum Okręgowego w Rzeszowie. W obiekcie o powierzchni około 350 metrów kwadratowych są przechowywane artefakty z badań i nadzorów archeologicznych prowadzonych na Podkarpaciu. Zgromadzone materiały służą również badaniom naukowym.

Składnica nie prowadzi regularnych wystaw, ale bywa udostępniana publiczności, między innymi podczas Europejskich Dni Archeologii. To jedna z okazji, by zobaczyć wnętrze zabytkowego dworu, który po zmianie funkcji z siedziby obronnej na spichlerz zyskał kolejne zastosowanie.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Rzeszowie.