Z Lutoryża na katedrę UJ. Maurycy Straszewski wyprzedzał epokę

W jego biografii spotykają się rodzinne majątki pod Rzeszowem, europejskie uniwersytety i jedna z najważniejszych polskich uczelni. Maurycy Straszewski z Lutoryża został profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, a swoje badania kierował także ku polskiej myśli filozoficznej. Interesowały go również psychologia, pedagogika, filozofie Azji i starożytnego Egiptu. Jego naukowa droga zaczęła się jednak w rzeszowskim gimnazjum.

• Rzeszowskie gimnazjum było początkiem drogi na europejskie uczelnie
• Polską filozofię próbował opisać na tle świata
• Rodzinne majątki pod Rzeszowem pozostały ważną częścią jego biografii

Rzeszowskie gimnazjum było początkiem drogi na europejskie uczelnie

Maurycy Straszewski urodził się 22 września 1848 roku w Lutoryżu, na terenie dzisiejszego powiatu rzeszowskiego. Pochodził z rodziny ziemiańskiej związanej od początku XIX wieku z Boguchwałą i Lutoryżem. Jego ojciec Józef Ryszard Straszewski był właścicielem Lutoryża, a matka Maria wywodziła się z rodziny posiadającej Hyżne i Dylągówkę.

W wieku dwunastu lat rozpoczął naukę w gimnazjum w Rzeszowie. Maturę zdał sześć lat później z wynikiem celującym. Następnie studiował filozofię i matematykę w Pradze oraz Wiedniu. Nie ograniczał się do jednego kierunku – poznawał także psychologię, estetykę i sanskryt.

W 1870 roku uzyskał doktorat z filozofii na Uniwersytecie Wiedeńskim. Później kształcił się jeszcze na uczelniach niemieckich i szwajcarskich, zapoznając się z najważniejszymi nurtami europejskiej filozofii. Dla mieszkańców ziemi rzeszowskiej istotny pozostaje fakt, że przyszły profesor nie zerwał z regionem, mimo że jego kariera szybko nabrała międzynarodowego wymiaru.

Najważniejszy etap jego pracy naukowej wiązał się z Uniwersytetem Jagiellońskim. W 1872 roku uzyskał tam habilitację, a rok później rozpoczął wykłady. Początkowo zajmował się między innymi psychologią. Po śmierci Józefa Kremera przejął prowadzenie katedry filozofii.

W kolejnych latach Straszewski otrzymał następne stanowiska:

• w 1878 roku został profesorem nadzwyczajnym filozofii i pedagogiki,
• w 1884 roku objął stanowisko profesora zwyczajnego historii filozofii,
• w roku akademickim 1890/1891 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego,
• do 1910 roku kierował katedrą historii filozofii.

Polską filozofię próbował opisać na tle świata

Straszewski uważał, że filozofia powinna korzystać z ustaleń nauki i doświadczenia, zamiast budować oderwane od rzeczywistości systemy. W jego dorobku znalazły się prace dotyczące historii filozofii, teorii poznania, psychologii, pedagogiki, filozofii religii oraz miejsca filozofii wśród innych nauk.

Jego zainteresowania wykraczały poza europejską tradycję. Analizował również myśl Indii, Chin i starożytnego Egiptu. Już w XIX wieku wskazywał, że dzieje filozofii nie powinny być przedstawiane wyłącznie z perspektywy Europy.

Szczególne znaczenie miały jego badania nad polską myślą filozoficzną. W wydanych w 1912 roku „Dziejach filozoficznej myśli polskiej w okresie porozbiorowym” przedstawił rozwój rodzimej filozofii w XIX wieku i zestawił go z przemianami zachodzącymi w Europie. Wcześniej, w 1894 roku, opublikował „Dzieje filozofii w zarysie”.

Nie ograniczał aktywności do pisania książek. Od 1900 roku redagował dział filozoficzny „Wielkiej Encyklopedii Powszechnej Ilustrowanej” i przygotował do niej 114 haseł. W Krakowie prowadził Seminarium Filozoficzne, a w 1909 roku założył Towarzystwo Filozoficzne, którego został pierwszym prezesem.

Uczestniczył także w międzynarodowym życiu akademickim. W 1884 roku jako delegat Uniwersytetu Jagiellońskiego wziął udział w obchodach 300-lecia Uniwersytetu w Edynburgu. Przy tej okazji odwiedził Anglię i Szkocję. Brał również udział w kongresach naukowych, a część prac publikował w językach obcych.

Rodzinne majątki pod Rzeszowem pozostały ważną częścią jego biografii

W 1889 roku, po śmierci bezdzietnego stryja Henryka Straszewskiego, Maurycy odziedziczył dobra Boguchwała. Później dokupił Lutoryż, wcześniej należący do jego ojca. W ten sposób ponownie połączył dwa majątki mocno związane z historią rodziny.

Posiadał także Wiśnicz i Radłów, jednak od drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych XIX wieku stopniowo wyprzedawał swoje posiadłości. W 1901 roku sprzedał Boguchwałę, ostatni z rodzinnych majątków odziedziczonych na ziemi rzeszowskiej.

Straszewski angażował się również w życie publiczne. Był radnym Krakowa, a w 1891 roku został wybrany posłem do austriackiej Rady Państwa w Wiedniu. Mandat sprawował do 1897 roku. W parlamencie zajmował się między innymi sprawami szkolnictwa i Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wsparł tworzenie ośrodka akademickiego w Lublinie. Na zaproszenie księdza Idziego Radziszewskiego wykładał na powstającym Uniwersytecie Lubelskim, a w roku akademickim 1919/1920 pełnił funkcję dziekana Wydziału Nauk Humanistycznych.

Zmarł 27 lutego 1921 roku w Krakowie. Spoczął w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Rakowickim. Jego biografia łączy Lutoryż i Rzeszów z najważniejszymi ośrodkami naukowymi Europy, a dorobek pokazuje, że badania nad polską filozofią od początku wymagały szerokiego, międzynarodowego spojrzenia.

na podstawie: Powiat Rzeszów.