Dwór w Jasionce zyskał pałacową formę. Dziś działa jako hotelowa rezydencja

Za wysokim dachem wieży kryje się historia kilku właścicieli, wielkiej przebudowy i powojennych zmian własnościowych. Dawna ziemiańska siedziba w Jasionce przetrwała jako część Zielonego Kompleksu Dwór Ostoya. Wokół rezydencji zachowały się park, XIX-wieczny spichlerz i fragmenty dawnego zaplecza gospodarczego. To jeden z najciekawszych zespołów dworskich w powiecie rzeszowskim.

• Pierwsza siedziba powstała jeszcze przed rezydencją Jędrzejowiczów
• Wieża, arkady i polichromie zmieniły charakter dawnego dworu
• Park i spichlerz zachowały ślady dawnego gospodarstwa

Pierwsza siedziba powstała jeszcze przed rezydencją Jędrzejowiczów

Zespół dworski istniał w Jasionce już w XVIII wieku. Najstarsza siedziba była prawdopodobnie drewniana, a park mógł zacząć się kształtować jeszcze przed wzniesieniem obecnego budynku. Murowany dwór powstał w pierwszych dekadach XIX stulecia, najpewniej między 1816 a 1829 rokiem.

Z jego początkami wiąże się Zofia z Potockich Czosnowska, późniejsza Oborska. Kobieta była związana z Ignacym Morskim, właścicielem rozległych dóbr obejmujących również Jasionkę. Około 1817 roku miała rozpocząć budowę nowej siedziby w miejscu określanym jako ustronny zakątek. Po śmierci Morskiego przejęła dobra łąckie, a kilka lat później poślubiła Aleksandra Oborskiego.

Nie ma pewności, kto zaprojektował pierwszy murowany dwór. Narodowy Instytut Dziedzictwa wskazuje jako możliwego autora Fryderyka Baumana. W starszych opracowaniach pojawia się także nazwisko Chrystiana Piotra Aignera, jednego z najważniejszych polskich architektów klasycyzmu. Żadnej z tych koncepcji nie można jednak uznać za rozstrzygniętą.

W 1831 roku, po problemach finansowych Zofii Oborskiej, dobra Jasionka wraz z Wólką kupił podczas licytacji sądowej Ludwik Jędrzejowicz. Od tego momentu majątek przez ponad sto lat pozostawał związany z rodziną Jędrzejowiczów. Największe zmiany w wyglądzie rezydencji nastąpiły za czasów Stanisława Jędrzejowicza, ziemianina i działacza publicznego związanego między innymi z Sejmem Krajowym Galicji oraz rzeszowską Radą Powiatową.

Wieża, arkady i polichromie zmieniły charakter dawnego dworu

W latach 1887–1888 obiekt gruntownie przebudowano i powiększono według projektu Tadeusza Stryjeńskiego, krakowskiego architekta aktywnego na przełomie XIX i XX wieku. Dawna, bardziej zwarta budowla o klasycyzującym charakterze otrzymała wtedy historyzującą oprawę i reprezentacyjny wygląd.

Najbardziej rozpoznawalnym elementem dworu jest trzykondygnacyjna wieża w południowo-wschodniej części budynku. Wieńczy ją wysoki dach ostrosłupowy. O pałacowym charakterze rezydencji decydują także różne wysokości poszczególnych części, dobudowane galerie i aneksy oraz dekoracyjne fragmenty elewacji.

Front ma siedem osi, a w jego centrum znajduje się trójosiowy portyk wgłębny. Przy rozbudowie zastosowano duże arkadowe przeszklenia, półkolumny i detale nawiązujące do architektury renesansowej. We wnętrzach zachowały się fragmenty dawnych polichromii. Dzisiejsza forma budynku łączy więc dwie epoki – XIX-wieczne początki oraz późniejszą rezydencję stworzoną dla Jędrzejowiczów.

Dwór nie był samotnym budynkiem. Stanowił centrum dużego gospodarstwa z folwarkiem, polami, ogrodami i zabudowaniami gospodarczymi. Według monografii „Jasionka przez wieki” majątek miał nawet własne urządzenie parowe do produkcji energii elektrycznej, wykorzystywanej do oświetlania rezydencji i zaplecza.

Stanisław Jędrzejowicz angażował się również w sprawy mieszkańców. Wspierał rozwój szkolnictwa, a pod koniec XIX wieku przekazał parcelę Siostrom Służebniczkom i ufundował ochronkę dla dzieci.

Park i spichlerz zachowały ślady dawnego gospodarstwa

Do rejestru zabytków wpisano nie tylko dwór, lecz także park i spichlerz. XIX-wieczny spichlerz stoi przy drodze prowadzącej do rezydencji. Jest murowany z cegły, podpiwniczony, ma użytkowe poddasze i dach dwuspadowy. Gospodarczej funkcji nie pozbawiono dekoracyjnych akcentów – budynek zdobią ceglane gzymsy i obramienia otworów.

W dawnym zespole zachowała się także stajnia, ujęta w gminnej ewidencji zabytków. Obecnie działa w niej Karczma Ostoya. Jej status formalny jest jednak inny niż dworu, spichlerza i parku, które mają odrębny wpis do rejestru zabytków. To istotne rozróżnienie dla osób zainteresowanych historią i ochroną tego założenia.

Park prawdopodobnie powstał pod koniec XVIII wieku, a później zmieniał się wraz z przebudową rezydencji. Zachował się w nim starodrzew z dębami szypułkowymi, lipami, grabami, jesionami i klonami. Rosną tu również gatunki obcego pochodzenia, między innymi iglicznia trójcierniowa oraz platan klonolistny. Gospodarz kompleksu podaje, że ten ostatni ma ponad 250 lat.

Powojenna historia przyniosła kres majątkowi ziemiańskiemu. Po wkroczeniu Armii Czerwonej i ustanowieniu nowych władz dobra przejęto na potrzeby reformy rolnej. W listopadzie 1944 roku przejęto majątek i folwark, a w grudniu rozpoczęto parcelację gruntów. Ziemię otrzymali między innymi fornale i najbiedniejsi mieszkańcy Jasionki, a część przekazano mieszkańcom Stobiernej oraz miejscowej szkole.

Dwór, spichlerz i pozostałe zabudowania znalazły się w tak zwanej resztówce. Terenem zarządzała później Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”, a następnie Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „Postęp”. W 1975 roku rzeszowski oddział Pracowni Konserwacji Zabytków przeprowadził kapitalny remont. Wymieniono między innymi stropy, część ścian działowych na piętrze, stolarkę okienną i tynki. Zmodernizowano także schody prowadzące na dolny taras, a prace objęły również spichlerz.

Po przemianach ustrojowych, w 1997 roku, obiekt trafił w prywatne ręce. Został przystosowany do funkcji hotelowej i gastronomicznej jako Dwór Ostoya. Obecnie rezydencja jest centralną częścią Zielonego Kompleksu Dwór Ostoya, w którym działają obiekty hotelowe, gastronomiczne i konferencyjne. Odbywają się tam również przyjęcia oraz inne wydarzenia, a zachowany układ zabytkowego zespołu pozwala zobaczyć obok siebie dwór, park i dawną zabudowę gospodarczą.

na podstawie: Powiat Rzeszów.