Nauczycielka i harcerka - losy Władysławy Pawłowskiej-Sikory od Tyczyna do Ravensbrück

W cieniu pamięci o wojnie i harcerskiej przewodniczce - historia Władysławy Pawłowskiej-Sikory nabiera prostoty codziennych wyborów. Z Rzeszowa do małego Tyczyna, przez tajne nauczanie i obozowe „Mury”, aż po powojenne zaangażowanie społeczne — ta opowieść pokazuje, jak jedna osoba potrafi być wsparciem dla wielu.

• Dzieciństwo, seminarium i droga do harcerstwa
• Ravensbrück - konspiracja “Mury” i codzienna pomoc więźniarkom
• Po wojnie w Cieszynie - nauczanie, książka i działalność społeczna

Dzieciństwo, seminarium i droga do harcerstwa

Urodzona jako najmłodsze z dziesięciorga dzieci 3 lutego 1917 w Rzeszowie, najmłodsze lata spędziła w niewielkim miasteczku, gdzie ojciec prowadził kancelarię sądu. To tam — w otoczeniu rodzeństwa i obowiązków domowych — kształtowała się jej wrażliwość i poczucie odpowiedzialności. Po siedmiu klasach szkoły powszechnej dalszą naukę kontynuowała w seminarium nauczycielskim, a w 1932 roku wstąpiła do drużyny harcerskiej im. Emilii Plater. Harcerstwo stało się dla niej stylem życia: praca z młodzieżą, gotowość i organizacja.

“Dzieciństwo było piękne. Jako najmłodsza dziewczynka byłam zawsze na pierwszym miejscu. Byłam kochana i było mi naprawdę bardzo miło. Rodzice nie byli bogaci, mieliśmy ładny domek z ogrodem, niedaleko pola i lasy” — wspominała Władysława Pawłowska-Sikora.

Jeszcze przed wojną pełniła funkcje wychowawcze i kierownicze w ZHP; latem 1939 była aktywna w obozach drużynowych, a tydzień przed wybuchem wojny poślubiła Jana Sikorę.

Ravensbrück - konspiracja “Mury” i codzienna pomoc więźniarkom

Aresztowana przez Gestapo w maju 1940 za udział w tajnym nauczaniu, trafiła do obozów i ostatecznie do Ravensbrück, gdzie nadano jej numer 3643. Znajomość języka niemieckiego pozwoliła jej pracować w kuchni i administracji — to z kolei chroniło ją przed najgorszymi eksperymentami. Jednak najważniejsze stało się to, że potrafiła zdobywać i dzielić jedzenie z innymi więźniarkami.

W obozie razem z innymi harcerkami w 1941 roku współtworzyła konspiracyjną drużynę harcerską „Mury”. Działali w zastępach; Pawłowska-Sikora należała do grupy odpowiedzialnej za organizowanie żywności — zbierała informacje o warunkach obozowych i przygotowywała raporty, które później trafiały na zewnątrz, m.in. do radia w Szwajcarii. Pomoc miała tu wymiar praktyczny i moralny: dzielenie się kromką chleba, przekazywanie nadziei, odmowa kolaboracji w obliczu presji — trzykrotnie odmówiła podpisania volkslisty, mimo zagrożenia.

“Władysława Sikora była pierwszą osobą w obozie, która podała mi kromkę chleba. Od maja 1944 do kwietnia 1945 zawsze mogłam liczyć na jej bezinteresowną pomoc” — wspominała jedna z więźniarek.

Pod koniec wojny, 26 kwietnia 1945, została ewakuowana przez Szwedzki Czerwony Krzyż do Szwecji; do Lund dotarła 1 maja, gdzie po dwutygodniowej kwarantannie pracowała w klinice dla byłych więźniów. Do Polski wróciła 22 grudnia 1945.

W tekście źródłowym pojawiają się konkretne etapy jej losów — w skrócie:

• aresztowanie: maj 1940
• numer obozowy: 3643
• współtworzenie drużyny „Mury”: 1941
• ewakuacja do Szwecji: 26 kwietnia 1945 — przybycie 1 maja 1945 — powrót do Polski 22 grudnia 1945

Po wojnie w Cieszynie - nauczanie, książka i działalność społeczna

Po powrocie do kraju od początku 1946 roku związała się zawodowo z nauczaniem matematyki w szkołach zawodowych w Cieszynie. Przez kolejne dekady angażowała się w działalność wielu organizacji: PCK, Krąg Seniorów ZHP, Macierz Ziemi Cieszyńskiej, Klub Inteligencji Katolickiej, a także utrzymywała kontakty z Muzeum Harcerstwa w Warszawie . W 1986 roku opisała swoje doświadczenia i pamięć o konspiracyjnej drużynie w książce “Mury. Konspiracyjna Drużyna Harcerska w Ravensbrück”.

Jej zasługi zostały docenione odznaczeniami państwowymi i harcerskimi, wśród nich:

• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
• Złoty Krzyż Zasługi
• Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
• Krzyż Oświęcimski
• inne wyróżnienia: Odznaka Tysiąclecia, Złota Odznaka ZNP, Złoty Krzyż z Mieczami dla ZHP

Zmarła 24 sierpnia 2010; została pochowana na cmentarzu komunalnym w Cieszynie. Pozostawiła dorobek edukacyjny, książkę dokumentującą obozową konspirację oraz wspomnienia tych, którym pomagała w najtrudniejszych chwilach.

Władysława Pawłowska-Sikora to przykład osoby, dla której praca z młodzieżą i pomoc innym były stałą drogą życia — od harcerskiego wychowania w małym miasteczku, przez tragiczne doświadczenia obozu, po konsekwentną działalność społeczną po wojnie. Jej życie pokazuje, jak osobiste wybory mogą zamienić cierpienie w działanie pamięci i wsparcia dla innych.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Rzeszowie.