Z Trzebowniska do Rodezji - misjonarz, który pomagał polskim uchodźcom

W cieniu parafialnych dzwonów wciąż pamiętają go mieszkańcy Trzebowniska i sąsiednich wsi. Zmierzając ku szkolnym ławkom i kaplicom w Afryce, zostawił życie, które splatało się z historią obu kontynentów. W Rzeszowie i na Podkarpaciu jego losy wracają przy okazji wspomnień o misjach i wojennych losach uchodźców.

• Droga od Trzebowniska do misyjnych placówek w Rodezji Północnej
• Opieka nad uchodźcami i pamięć w Rzeszowie

Droga od Trzebowniska do misyjnych placówek w Rodezji Północnej

Urodzony 16 sierpnia 1882 roku w Trzebownisku, Franciszek Tomaka kroczył klasyczną ścieżką duchownego epoki: wstąpił do zakonu jezuitów, mieszkał w klasztorze w Starej Wsi, studiował filozofię w Nowym Sączu i teologię w Krakowie. Święcenia przyjął w Czechowicach w 1917 roku. Po kilku latach pracy duszpasterskiej w Polsce, w 1926 roku zdecydował się na wyjazd misyjny do ówczesnej Rodezji Północnej (dzisiejsza Zambia).

Na misji szybko zdobył reputację sprawnego organizatora. Jako superior jednej z placówek nadzorował budowę szkół i kościołów oraz porządkowanie codziennego życia wspólnoty. Jego działalność miała wymiar zarówno duchowy, jak i praktyczny — tamtejsze raporty i wspomnienia misjonarzy podkreślają, że potrafił łączyć pracę duszpasterską z inwestycjami w infrastrukturę edukacyjną.

Opieka nad uchodźcami i pamięć w Rzeszowie

W czasie II wojny światowej w Lusace znalazła schronienie znaczna grupa Polaków ewakuowanych z ZSRR wraz z żołnierzami Armii Andersa. W tych trudnych warunkach Franciszek Tomaka objął opieką duchową kobiety i dzieci, towarzyszył im w codziennych zadaniach i pomagał w załatwianiu najpilniejszych potrzeb. Jego pomoc miała wymiar praktyczny i moralny, często decydując o tym, jak radzono sobie z izolacją i niedostatkiem.

Ksiądz zmarł 27 października 1945 roku w Broken Hill (Kabwe) po ciężkiej chorobie nowotworowej. Pamięć o nim przechowują zarówno misjonarze w Afryce, jak i mieszkańcy jego rodzinnych stron na Podkarpaciu. W Rzeszowie i Trzebownisku wspomnienia o jego działalności pojawiają się przy okazji lokalnych uroczystości i rozmów o historii emigracji oraz misyjnej pracy kościoła.

na podstawie: Starostwo Powiatowe w Rzeszowie.